Category : World

જમીનથી આકાશ સુધી ‘અભેદ્ય કિલ્લો’! શી જિનપિંગ જ્યાં રોકાયા ત્યાં સુરક્ષાનું એવું ચક્રવ્યૂહ કે પરિંદું પણ પર ન મારી શકે

ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ BRICS સમિટમાં ભાગ લેવા માટે નવી દિલ્હી પહોંચી ગયા છે. તેમના ભારત પ્રવાસ દરમિયાન તેમની સુરક્ષા વ્યવસ્થા પર ખાસ નજર રાખવામાં આવી રહી છે. વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી નેતાઓમાં સામેલ શી જિનપિંગની સુરક્ષા માત્ર તેમના આસપાસ ઉભેલા બોડીગાર્ડ્સ પૂરતી મર્યાદિત નથી હોતી, પરંતુ તેમના આગમન પહેલાં જ સંભવિત જોખમોને ઓળખી તેને નિયંત્રિત કરવા માટે અનેક સ્તરે સુરક્ષા વ્યવસ્થા ઊભી કરવામાં આવે છે. નવી દિલ્હીમાં પણ ભારતીય સુરક્ષા એજન્સીઓ અને ચીનની સુરક્ષા ટીમ વચ્ચે સંકલન સાથે સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવાઈ છે.

શી જિનપિંગ જ્યાં જાય છે ત્યાં સુરક્ષાનો એક નહીં, પરંતુ અનેક સ્તરોનો ઘેરો બનાવવામાં આવે છે. રાષ્ટ્રપતિના રૂટથી લઈને હોટેલ, કાર્યક્રમ સ્થળ, આસપાસનો વિસ્તાર અને હવાઈ ક્ષેત્ર સુધી સુરક્ષા એજન્સીઓ દ્વારા નજર રાખવામાં આવે છે. ભારતીય સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં SPG, NSG, દિલ્હી પોલીસ, સ્પેશિયલ સેલ અને અન્ય સુરક્ષા દળોની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે, જ્યારે ચીન તરફથી આવેલા સુરક્ષા અધિકારીઓ પણ પોતાના રાષ્ટ્રપતિની સુરક્ષા વ્યવસ્થાનું મૂલ્યાંકન કરે છે. એટલે શી જિનપિંગની સુરક્ષા વ્યવસ્થા માત્ર ‘VIP સુરક્ષા’ નહીં પરંતુ એક વિશાળ ઓપરેશન તરીકે જોવામાં આવે છે.

જિનપિંગ પહોંચે તે પહેલાં જ શરૂ થઈ જાય છે સુરક્ષાનું ઓપરેશન

શી જિનપિંગના કાફલાના આગમન સમયે જ સુરક્ષા શરૂ થાય છે એવું નથી. તેમની મુલાકાત પહેલાં જ સંભવિત રૂટ, હોટેલ, કાર્યક્રમ સ્થળ અને આસપાસના વિસ્તારોની સુરક્ષા વ્યવસ્થાની સમીક્ષા શરૂ થઈ જાય છે.

સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે સૌથી મહત્વનું કામ એ હોય છે કે રાષ્ટ્રપતિ જે વિસ્તારમાંથી પસાર થવાના હોય ત્યાં કોઈ અનિચ્છનીય ઘટના માટે જગ્યા ન રહે. આ માટે રૂટની તપાસ, પ્રવેશ-બહારના રસ્તાઓનું નિયંત્રણ, આસપાસની ઇમારતોની ચકાસણી અને શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિઓ પર નજર જેવા પગલાં લેવામાં આવે છે.

શી જિનપિંગની સુરક્ષા કોણ સંભાળે છે?

ચીનમાં રાષ્ટ્રપતિની નજીકની સુરક્ષાની જવાબદારી અત્યંત પસંદગીના સુરક્ષા કર્મચારીઓ પાસે હોય છે. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ માટેની સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં Central Guard Bureau મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આ સુરક્ષા વ્યવસ્થા ચીનના ઉચ્ચ નેતૃત્વની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી છે.

વિદેશ પ્રવાસ દરમિયાન ચીનની સુરક્ષા ટીમ યજમાન દેશની સુરક્ષા એજન્સીઓ સાથે સંકલન કરીને રાષ્ટ્રપતિ માટે જરૂરી સુરક્ષા વ્યવસ્થા અંગે ચર્ચા કરે છે. જોકે ચોક્કસ સંખ્યા, રૂટ અથવા તૈનાતીની વિગતો સામાન્ય રીતે જાહેર કરવામાં આવતી નથી.

એક નહીં, અનેક સ્તરના સુરક્ષા ઘેરા

શી જિનપિંગની સુરક્ષામાં એક પછી એક અનેક સુરક્ષા સ્તરો બનાવવામાં આવે છે. સૌથી અંદરના ઘેરામાં રાષ્ટ્રપતિની નજીક રહેતા સુરક્ષા અધિકારીઓ હોય છે, જ્યારે બહારના ઘેરામાં સ્થાનિક પોલીસ, વિશેષ દળો અને અન્ય સુરક્ષા એજન્સીઓ તૈનાત હોય છે.

આ વ્યવસ્થાનો હેતુ એ હોય છે કે જો કોઈ સંભવિત ખતરો ઊભો થાય તો તે રાષ્ટ્રપતિની નજીક પહોંચે તે પહેલાં જ તેને ઓળખી શકાય.

હોટેલ પણ બની જાય છે ‘સિક્યોર ઝોન’

રાષ્ટ્રપતિ જ્યાં રોકાય છે તે હોટેલની સુરક્ષા સામાન્ય VIP મહેમાન કરતાં ઘણી અલગ હોય છે. હોટેલના પ્રવેશદ્વાર, બહારનો વિસ્તાર, પાર્કિંગ, આસપાસના રસ્તા અને મહત્વપૂર્ણ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ખાસ નજર રાખવામાં આવે છે.

હોટેલમાં કોને પ્રવેશ મળે છે, કયા વિસ્તારોમાં અવરજવર થાય છે અને સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં કોઈ અનિચ્છનીય ખામી તો નથી ને—આવા મુદ્દાઓનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે.

સંચાર અને નેટવર્ક સંબંધિત બાબતોની પણ સુરક્ષા દૃષ્ટિએ સમીક્ષા થઈ શકે છે. જોકે આવી કામગીરીની ચોક્કસ વિગતો સુરક્ષા કારણોસર જાહેર કરવામાં આવતી નથી.

સિક્રેટ સર્વિસ જેવી ભૂમિકા ભજવે છે સશસ્ત્ર સુરક્ષા ટીમ

શી જિનપિંગની નજીક રહેનારા સુરક્ષા કર્મચારીઓ સતત સતર્ક રહે છે. તેમની નજર માત્ર રસ્તા પર જ નહીં, પરંતુ આસપાસની ગતિવિધિઓ પર પણ હોય છે.

વિદેશ પ્રવાસ દરમિયાન ચીનની સુરક્ષા ટીમ યજમાન દેશની એજન્સીઓ સાથે મળીને સંભવિત જોખમોનું મૂલ્યાંકન કરે છે. કેટલાક સુરક્ષા અધિકારીઓ સામાન્ય વસ્ત્રોમાં પણ કામગીરી કરતા હોવાના અહેવાલો જોવા મળે છે, જોકે આવા દાવાઓની ચોક્કસ સંખ્યા અથવા તૈનાતી અંગે સત્તાવાર વિગતો સામાન્ય રીતે જાહેર થતી નથી.

ટેક્નોલોજી પણ સુરક્ષાનો મોટો હિસ્સો

આધુનિક સમયમાં VVIP સુરક્ષામાં ટેક્નોલોજીનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે. CCTV કેમેરા, ચહેરાની ઓળખ, સંચાર મોનિટરિંગ અને અન્ય ટેક્નિકલ સર્વેલન્સ સાધનો સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

AI આધારિત સિસ્ટમોનો ઉપયોગ મોટા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ સુરક્ષા ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવામાં પણ થઈ શકે છે. કોઈ શંકાસ્પદ વ્યક્તિ અથવા અસામાન્ય ગતિવિધિની ઓળખ કરવામાં ટેક્નોલોજી સુરક્ષા એજન્સીઓને મદદ કરી શકે છે.

જોકે કોઈ ચોક્કસ પ્રવાસ દરમિયાન કઈ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થયો છે તેની સંપૂર્ણ વિગતો સામાન્ય રીતે જાહેર કરવામાં આવતી નથી.

આકાશ પર પણ નજર

VVIP સુરક્ષામાં જમીન પરની સુરક્ષા જેટલું જ મહત્વ હવાઈ સુરક્ષાનું પણ છે. રાષ્ટ્રપતિના કાર્યક્રમ દરમિયાન આસપાસના એર સ્પેસ અને હવાઈ ગતિવિધિઓ પર પણ નજર રાખવામાં આવે છે.

ડ્રોન જેવા ઉપકરણોથી ઊભા થઈ શકતા જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી શકે છે. મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમોમાં હવાઈ ક્ષેત્રની દેખરેખ યજમાન દેશની સુરક્ષા વ્યવસ્થાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બને છે.

સોશિયલ મીડિયા અથવા અન્ય માધ્યમોમાં જિનપિંગની સુરક્ષા માટે હવા, વેન્ટિલેશન સિસ્ટમ વગેરેની વિશેષ તપાસ અંગે વિવિધ દાવા જોવા મળે છે, પરંતુ આવી ચોક્કસ કામગીરીને સત્તાવાર રીતે પુષ્ટિ થયેલી માહિતી તરીકે જોવી યોગ્ય નથી.

ખાસ બુલેટપ્રૂફ કારમાં સફર

શી જિનપિંગના વિદેશ પ્રવાસ દરમિયાન તેમની સત્તાવાર કાર પણ સુરક્ષા વ્યવસ્થાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ હોય છે. ચીનની Hongqi N701 જેવી ખાસ તૈયાર કરવામાં આવેલી સરકારી લિમોઝિન તેમની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી હોવાના અહેવાલો છે.

આ પ્રકારની કારમાં બુલેટપ્રૂફ સુરક્ષા સહિત વિવિધ વિશેષ સુરક્ષા સુવિધાઓ હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે. પરંતુ કારની ચોક્કસ ટેક્નિકલ ક્ષમતાઓ અને સુરક્ષા સ્પેસિફિકેશન જાહેર કરવામાં આવતી નથી.

સોશિયલ મીડિયા અને કેટલાક અહેવાલોમાં આ કારને અત્યંત ગંભીર હુમલાઓ સામે સક્ષમ ગણાવવામાં આવે છે, પરંતુ રૉકેટ હુમલા સામેની ચોક્કસ ક્ષમતા અંગેના દાવાઓને સત્તાવાર રીતે પુષ્ટિ થયેલી માહિતી માનવી યોગ્ય નથી.

કાફલો પણ હોય છે ખાસ

રાષ્ટ્રપતિના વાહન કાફલામાં માત્ર એક કાર હોતી નથી. મુખ્ય વાહન સાથે સુરક્ષા અને સહાયક વાહનોનો સમાવેશ થઈ શકે છે. કાફલાનો હેતુ રાષ્ટ્રપતિને સુરક્ષિત રીતે એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે પહોંચાડવાનો હોય છે.

રૂટ પર સ્થાનિક સુરક્ષા એજન્સીઓ ટ્રાફિક નિયંત્રણથી લઈને આસપાસના વિસ્તારની દેખરેખ સુધીની જવાબદારી સંભાળે છે. રાષ્ટ્રપતિના કાફલાના પસાર થવા પહેલાં માર્ગ પર ખાસ સુરક્ષા વ્યવસ્થા ઊભી કરવામાં આવે છે.

દિલ્હી પોલીસ અને ભારતીય સુરક્ષા એજન્સીઓની મોટી જવાબદારી

શી જિનપિંગ ભારત આવ્યા હોવાથી તેમની સુરક્ષામાં ભારતીય સુરક્ષા એજન્સીઓની જવાબદારી પણ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. દિલ્હી પોલીસ ઉપરાંત વિશેષ સુરક્ષા દળો અને અન્ય એજન્સીઓ વચ્ચે સંકલન રહે છે.

હોટેલની બહાર સશસ્ત્ર પોલીસ, SWAT અને અન્ય સુરક્ષા કર્મચારીઓની તૈનાતી કરવામાં આવી શકે છે. મહત્વપૂર્ણ સ્થળો પર પ્રવેશ નિયંત્રણ, બેરિકેડિંગ અને સર્વેલન્સ દ્વારા સુરક્ષા વધારવામાં આવે છે.

‘લોકડાઉન’ જેવી સ્થિતિ કેમ સર્જાય છે?

જ્યારે કોઈ દેશના અત્યંત સુરક્ષિત રાષ્ટ્રાધ્યક્ષની મુલાકાત હોય ત્યારે સામાન્ય લોકો માટે રસ્તાઓ પર નિયંત્રણ જોવા મળે તે સ્વાભાવિક છે. રાષ્ટ્રપતિના કાફલાને કોઈ અવરોધ વિના પસાર કરાવવા માટે ટ્રાફિક રોકવામાં આવે છે અને કેટલાક વિસ્તારોમાં સામાન્ય અવરજવર પર નિયંત્રણ મૂકવામાં આવે છે.

આ વ્યવસ્થાનો હેતુ માત્ર ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટ નહીં પરંતુ અચાનક ઊભા થઈ શકે તેવા જોખમને ઓછામાં ઓછો કરવાનો હોય છે.

સુરક્ષાનો સૌથી મહત્વનો સિદ્ધાંત—‘ખતરો આવે તેની રાહ નહીં જોવી’

શી જિનપિંગ જેવા નેતાઓની સુરક્ષામાં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે સુરક્ષા દળો ખતરો સામે આવ્યા પછી કાર્યવાહી કરવા કરતાં ખતરો ઊભો થાય તે પહેલાં તેને ઓળખવાનો પ્રયાસ કરે છે.

એટલે જ રૂટની તપાસ, કાર્યક્રમ સ્થળની ચકાસણી, હોટેલની સુરક્ષા, સંચાર વ્યવસ્થાની સમીક્ષા, ટ્રાફિક નિયંત્રણ અને ટેક્નિકલ સર્વેલન્સ જેવા અનેક પગલાં એકસાથે લેવામાં આવે છે.

BRICS સમિટમાં શી જિનપિંગની સુરક્ષા કેમ ચર્ચામાં?

નવી દિલ્હીમાં BRICS જેવી મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય સમિટ દરમિયાન અનેક દેશોના રાષ્ટ્રાધ્યક્ષો અને ઉચ્ચ કક્ષાના પ્રતિનિધિઓ એક જ સ્થળે એકત્ર થાય છે. આવી સ્થિતિમાં સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે પડકાર પણ અનેક ગણો વધી જાય છે.

એક તરફ મહેમાન દેશના રાષ્ટ્રાધ્યક્ષની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાની હોય છે અને બીજી તરફ અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય નેતાઓ, પ્રતિનિધિઓ તથા સામાન્ય નાગરિકોની અવરજવર પણ સંભાળવાની હોય છે.

આ કારણે શી જિનપિંગના દિલ્હી પ્રવાસ દરમિયાન જમીનથી લઈને હવાઈ ક્ષેત્ર સુધીની સુરક્ષા વ્યવસ્થા પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે.

આખરે કેટલું કડક છે જિનપિંગનું સુરક્ષા કવચ?

શી જિનપિંગની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને સમજીએ તો સ્પષ્ટ થાય છે કે આ માત્ર થોડા બોડીગાર્ડ્સનો કાફલો નથી. તેમાં ચીની સુરક્ષા ટીમ, ભારતીય સુરક્ષા એજન્સીઓ, સ્થાનિક પોલીસ, ટેક્નિકલ સર્વેલન્સ, રૂટ સુરક્ષા, હોટેલ સુરક્ષા અને હવાઈ દેખરેખ જેવા અનેક સ્તરોનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

જિનપિંગ જ્યાં પહોંચે તે પહેલાં જ વિસ્તારની સુરક્ષા વ્યવસ્થાનું મૂલ્યાંકન શરૂ થઈ જાય છે અને તેમના કાર્યક્રમ દરમિયાન દરેક હલચલ પર નજર રાખવામાં આવે છે. એટલે જ વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી નેતાઓમાંના એક શી જિનપિંગ જ્યારે વિદેશ પ્રવાસે નીકળે છે ત્યારે તેમની આસપાસ એક એવું સુરક્ષા કવચ ઊભું કરવામાં આવે છે, જેને સામાન્ય નજરે જોવું મુશ્કેલ છે પરંતુ તેની અસર સમગ્ર વિસ્તારમાં સ્પષ્ટપણે જોવા મળે છે.

BRICS સમિટ દરમિયાન દિલ્હીમાં શી જિનપિંગની હાજરી માત્ર રાજદ્વારી રીતે જ નહીં, પરંતુ તેમની હાઈ-લેવલ સુરક્ષા વ્યવસ્થાના કારણે પણ ચર્ચાનો વિષય બની છે.