પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ દેશની મોટી ખાનગી કંપનીઓને કડક સંદેશ આપ્યો છે. ગુરુવારે નવી દિલ્હીમાં FICCI વાર્ષિક સામાન્ય સભા (AGM) ને સંબોધતા, પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ઉદ્યોગને આડે હાથ લીધા. તેમણે કંપનીઓને સીધો પ્રશ્ન કર્યો કે સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતા લાભો તેમના કર્મચારીઓ સુધી કેમ નથી પહોંચી રહ્યા. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ કહ્યું, “કોર્પોરેટ ટેક્સ 30% થી ઘટાડીને 22% કરવામાં આવ્યો છે. પરંતુ શું ઉદ્યોગે નવી ભરતીમાં વધારો કર્યો છે કે કર્મચારીઓના પગારમાં વધારો કર્યો છે?” સરકારે વ્યવસાય કરવાની સરળતા સુધારવા માટે સતત પગલાં પણ લીધા છે, પરંતુ ખાનગી ક્ષેત્રે પગાર વધારીને કર્મચારીઓ સાથે લાભો શેર કર્યા નથી.
ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક અહેવાલ મુજબ, પીએમ મોદીની નારાજગી કારણ વગરની નથી. સરકારી ડેટા અને હજારો કંપનીઓના ખાતા સ્પષ્ટપણે પીએમના મુદ્દાને સાબિત કરે છે. જ્યારે દેશની સૌથી મોટી કંપનીઓ રેકોર્ડ નફો નોંધાવી રહી છે અને જંગી રોકડ અનામત એકઠી કરી રહી છે, ત્યારે વાસ્તવિક કર્મચારીઓની કમાણી અને નવી ભરતીની ગતિ લગભગ સ્થિર થઈ ગઈ છે.
કંપનીના નાણાકીય ડેટા દર્શાવે છે કે કર્મચારીઓના ખર્ચમાં આવક કરતાં ઘણી ધીમી ગતિએ વધારો થયો છે. ફાઇનાન્શિયલ એક્સપ્રેસના એક અહેવાલ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2026 (FY26) માં દેશની 4,046 કંપનીઓના કુલ પગાર બિલમાં માત્ર 9 ટકાનો વધારો થયો હતો, જ્યારે આ જ સમયગાળા દરમિયાન તેમનો ચોખ્ખો નફો લગભગ 19 ટકા વધ્યો હતો. નાણાકીય વર્ષ 24 (FY24) માં આ તફાવત વધુ હતો. તે વર્ષે, કંપનીના નફામાં 32 ટકાનો મજબૂત વધારો થયો હતો, પરંતુ કર્મચારીઓના પગાર બિલમાં માત્ર 12.5 ટકાનો વધારો થયો હતો.
કર્મચારી ખર્ચ સતત કુલ કંપની ખર્ચના 11.4 ટકા અને 12.6 ટકાની વચ્ચે રહ્યો છે. દરમિયાન, કોર્પોરેટ તિજોરી સતત ભરાઈ રહી છે. ફાઇનાન્શિયલ એક્સપ્રેસ અનુસાર, ભારતીય કંપનીઓએ સપ્ટેમ્બરના અંત સુધીમાં ₹12.8 ટ્રિલિયનનું રોકડ બેલેન્સ એકઠું કર્યું હતું, જે પાંચ વર્ષમાં સૌથી વધુ સ્તર છે.
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસે મોતીલાલ ઓસ્વાલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસીસના જૂન 2026 ઇન્ડિયા સ્ટ્રેટેજી રિપોર્ટનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે, જે નફા વૃદ્ધિની આ જ ગતિને પ્રકાશિત કરે છે. આ અહેવાલ મુજબ, દેશના GDP (કોર્પોરેટ પ્રોફિટ-ટુ-GDP રેશિયો) ની તુલનામાં કોર્પોરેટ નફાનો હિસ્સો સર્વકાલીન ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગયો છે. નાણાકીય વર્ષ 2020 માં નિફ્ટી 500 કંપનીઓનો ચોખ્ખો નફો ₹5 ટ્રિલિયન કરતા ઓછો હતો, અને નાણાકીય વર્ષ 2026 માં લગભગ ₹20 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. આ જ સમયગાળા દરમિયાન, GDP માં કોર્પોરેટ નફાનો હિસ્સો લગભગ 2% થી વધીને 5% થી વધુ થયો છે.
જ્યારે કોર્પોરેટ નફાએ નવા રેકોર્ડ બનાવ્યા છે, ત્યારે સામાન્ય ફેક્ટરી કામદારો પૈસા વિના રહી ગયા છે. બંને અહેવાલો વાર્ષિક ઉદ્યોગ સર્વે (ASI) ના તાજેતરના ડેટાને ટાંકે છે. આ મુજબ, 2024-25 માં ફેક્ટરી કામદારોના વેતનમાં 5.3 ટકાનો વધારો થયો છે. જો કે, આ સમયગાળા દરમિયાન, ઘરેલુ ફુગાવો, સામાન્ય પરિવારો માટે રોજિંદા વસ્તુઓના ભાવમાં 4.6 ટકાનો વધારો થયો છે. જ્યારે વધેલા પગારમાંથી ફુગાવાની અસર બાદ કરવામાં આવે છે, ત્યારે ફેક્ટરી કામદારોના વાસ્તવિક વેતનમાં માત્ર 0.7 ટકાનો વધારો થયો છે.
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ અનુસાર, સરકારી ડેટા પણ દર્શાવે છે કે આ સમસ્યા ફક્ત એક વર્ષ પૂરતી મર્યાદિત નથી. છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં, ફેક્ટરી કામદારોના વાસ્તવિક વેતનમાં ભાગ્યે જ ફેરફાર થયો છે, એટલે કે તેમની કમાણી ફુગાવા સાથે લગભગ યથાવત રહી છે. બીજી બાજુ, કંપનીઓમાં પગારની અસમાનતામાં વધારો થયો છે. ડેટા દર્શાવે છે કે ફેક્ટરી કામદારોના પગાર અને મેનેજરોના પગાર વચ્ચેનો તફાવત પહેલા કરતા વધુ વધ્યો છે.
પગાર ઉપરાંત, નવી નોકરીના મોરચે પણ મંદી સ્પષ્ટ છે. ફાઇનાન્સિયલ એક્સપ્રેસના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ખાનગી ક્ષેત્રમાં IT સેવાઓ, નાણાકીય સેવાઓ, ગ્રાહક વિવેકાધીનતા અને આરોગ્યસંભાળ જેવા ક્ષેત્રોએ પગાર વૃદ્ધિને વેગ આપ્યો છે. જો કે, મોટી કંપનીઓ અને બેંકોએ તાજેતરના સમયમાં નવી ભરતીની ગતિ ધીમી કરી છે.
CareEdge ડેટા બદલાતા રોજગાર માળખાનું મહત્વપૂર્ણ ચિત્ર પણ દર્શાવે છે. આ ડેટા અનુસાર, દેશમાં કુલ રોજગારમાં સેવા ક્ષેત્રનો હિસ્સો નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે. ૨૦૦૦ માં, કુલ રોજગારમાં સેવા ક્ષેત્રનો હિસ્સો ૨૨.૯ ટકા હતો, જે ૨૦૨૫ સુધીમાં વધીને ૩૧.૮ ટકા થયો. તેનાથી વિપરીત, ઉત્પાદન ક્ષેત્રનો રોજગારનો હિસ્સો પ્રમાણમાં સ્થિર રહ્યો છે, જે કુલ કાર્યબળના માત્ર ૧૦ થી ૧૨ ટકા જેટલો જ છે.
પીએમ મોદીના આ સ્પષ્ટ નિવેદન બાદ, હવે ધ્યાન ખાનગી ક્ષેત્રની કાર્યપદ્ધતિ પર કેન્દ્રિત થયું છે. ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ અનુસાર, ખાનગી કંપનીઓ તેમના માનવ સંસાધનો અને પગારમાં કેટલું રોકાણ કરી રહી છે તે અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે. વધુમાં, ખાનગી ક્ષેત્રમાં નવીનતા અને ઉત્પાદન ગુણવત્તામાં ખામીઓ અંગે ચર્ચા વધુ તીવ્ર બની છે.
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે કોઈ ટોચના સરકારી નેતાએ દેશના મુખ્ય ઉદ્યોગપતિઓને આ રીતે સીધા પ્રશ્નો પૂછ્યા હોય. આવી જ સ્થિતિ ચાર વર્ષ પહેલા જોવા મળી હતી, જ્યારે કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે ભારતના કોર્પોરેટ દિગ્ગજોને આવી જ રીતે કડક પ્રશ્નો પૂછ્યા હતા. હવે, ચાર વર્ષ પછી, ખુદ વડા પ્રધાન તરફથી એક કડક સંદેશ, ₹૧૨.૮ લાખ કરોડનો રેકોર્ડ રોકડ અનામત અને ત્રણ વર્ષની સમયમર્યાદા સામે આવી છે.