હિન્દુ ધર્મમાં એકાદશી વ્રતનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્ત્વ છે. તેમાં પણ કાર્તિક માસના શુક્લ પક્ષની એકાદશીને દેવઉઠી એકાદશી અથવા પ્રબોધિની એકાદશી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, ભગવાન વિષ્ણુ ચાર મહિના સુધી યોગનિદ્રામાં રહ્યા બાદ આ દિવસે જાગૃત થાય છે. દેવઉઠી એકાદશી સાથે જ ચાતુર્માસનો અંત આવે છે અને લગ્ન સહિતનાં માંગલિક કાર્યોની શરૂઆત થાય છે.
વર્ષ 2026માં દેવઉઠી એકાદશી 20 નવેમ્બર, શુક્રવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની પૂજા-અર્ચના કરવાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. માન્યતા છે કે શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રત અને પૂજા કરવાથી જીવનમાં સુખ, સમૃદ્ધિ અને શાંતિ આવે છે. આવો જાણીએ દેવઉઠી એકાદશીની તિથિ, પૂજાનું શુભ મુહૂર્ત અને વ્રત પારણાનો સમય.
પંચાંગ અનુસાર, કાર્તિક સુદ એકાદશી તિથિનો પ્રારંભ 20 નવેમ્બર 2026ના રોજ સવારે 7:15 વાગ્યે થશે અને 21 નવેમ્બર 2026ના રોજ સવારે 6:31 વાગ્યે તિથિ પૂર્ણ થશે. આ વર્ષે સ્માર્ત પરંપરા અનુસાર 20 નવેમ્બરે જ્યારે વૈષ્ણવ પરંપરા અનુસાર 21 નવેમ્બરે વ્રત રાખવામાં આવશે.
દેવઉઠી એકાદશીના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા, મંત્રજાપ અને આરતીનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. અમદાવાદના પંચાંગ મુજબ 20 નવેમ્બર માટેનાં મુખ્ય શુભ મુહૂર્ત નીચે મુજબ છે:
બ્રહ્મ મુહૂર્ત: સવારે 5:12થી 6:04 વાગ્યા સુધી.
વિજય મુહૂર્ત: બપોરે 12:03થી 12:47 વાગ્યા સુધી.
ગોધૂલી મુહૂર્ત: સાંજે 5:30થી 6:18 વાગ્યા સુધી.
નિશિતા મુહૂર્ત: રાત્રે 11:59થી 12:51 વાગ્યા સુધી
દેવઉઠી એકાદશીનું વ્રત બીજા દિવસે એટલે કે 21 નવેમ્બર 2026ના રોજ દ્વાદશી તિથિમાં ખોલવામાં આવે છે. અમદાવાદ અને ગાંધીનગર માટે ઉપલબ્ધ પંચાંગ મુજબ સ્માર્ત વ્રતના પારણાનો સમય બપોરે 1:31થી 3:42 વાગ્યા સુધીનો દર્શાવવામાં આવ્યો છે. જોકે, અલગ-અલગ શહેર અને પંચાંગ પ્રમાણે પારણાના સમયમાં થોડો ફેરફાર થઈ શકે છે.
Ghar Satsang+1
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, અષાઢ મહિનાની દેવશયની એકાદશીના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ યોગનિદ્રામાં પોઢે છે અને કાર્તિક મહિનાની દેવઉઠી એકાદશીના દિવસે જાગૃત થાય છે. આ ચાર મહિનાના સમયગાળાને ચાતુર્માસ કહેવામાં આવે છે.
દેવઉઠી એકાદશીના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની સાથે માતા લક્ષ્મીની પૂજા કરવામાં આવે છે. અનેક સ્થળોએ આ દિવસે તુલસી વિવાહનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે. આ દિવસથી હિન્દુ ધર્મમાં લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ અને અન્ય માંગલિક પ્રસંગોની શરૂઆત માનવામાં આવે છે.
ખાસ નોંધ: આપેલી માહિતીમાં રવિ યોગનો ઉલ્લેખ છે, પરંતુ અમદાવાદના પંચાંગમાં 20 નવેમ્બરે વજ્ર યોગ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. તેથી રવિ યોગ આખો દિવસ હોવાનો દાવો ચકાસ્યા વગર સમાચાર અહેવાલમાં સામેલ કર્યો નથી.