ગુજરાતમાં સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણ અને શહેરોની રેન્કિંગને લઈને રાજકીય ગરમાવો જોવા મળી રહ્યો છે. અમદાવાદ, સુરત અને વડોદરા સહિતનાં શહેરોની સ્વચ્છતા અંગે કોંગ્રેસ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા સવાલો વચ્ચે હવે ભાજપે પણ વળતો પ્રહાર કર્યો છે. ગુજરાત ભાજપના પ્રદેશ પ્રવક્તા ડો. અનિલ પટેલે કોંગ્રેસના આક્ષેપોનો જવાબ આપતાં રાહુલ ગાંધી અને કોંગ્રેસના નેતાઓ પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે કોંગ્રેસની માનસિકતા હંમેશા વાંધા લેવા અને દરેક બાબતનો વિરોધ કરવાની બની ગઈ છે. ડો. અનિલ પટેલે કોંગ્રેસની ટીકા કરતાં કહ્યું હતું કે, રાહુલ ગાંધીની બીમારી કોંગ્રેસના નેતાઓના મગજમાં ઘૂસી ગઈ છે. કોંગ્રેસના મિત્રો સૌપ્રથમ સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણ કેવી રીતે થાય છે અને તેના માટે કયા નિયમો તથા માપદંડો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે તે સમજવાનો પ્રયાસ કરે. માત્ર રાજકીય વિરોધ કરવા માટે બિનજરૂરી રીતે લોકોને ઉશ્કેરવાનું કોંગ્રેસે બંધ કરવું જોઈએ.
સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણ માત્ર કચરાના નિકાલ પૂરતું સીમિત નથી
ભાજપ પ્રવક્તા ડો. અનિલ પટેલે સ્પષ્ટતા કરતાં જણાવ્યું હતું કે સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણમાં માત્ર રસ્તાઓની સફાઈ કે કચરાના નિકાલને જ ધ્યાનમાં લેવામાં આવતાં નથી. શહેરની સમગ્ર સ્વચ્છતા વ્યવસ્થા અને નાગરિકોને મળતી સુવિધાઓના આધારે મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, સેફ્ટી ટેન્ક, સુએજ વ્યવસ્થા, ડોર ટુ ડોર કચરા કલેક્શન, કચરાનું સેગ્રીગેશન, વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ અને સ્વચ્છતા અંગે લોકોમાં જાગૃતિ જેવા મુદ્દાઓનું મૂલ્યાંકન થાય છે. આ ઉપરાંત સફાઈ કર્મચારીઓની સુખાકારી અને તેમના આરોગ્યને લગતી વ્યવસ્થાઓને પણ મહત્વ આપવામાં આવે છે. તેમણે કહ્યું હતું કે સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણ એક વ્યવસ્થિત પ્રક્રિયા છે અને તેમાં અલગ-અલગ માપદંડોને આધારે શહેરોનું મૂલ્યાંકન કરીને રેન્કિંગ નક્કી કરવામાં આવે છે.
અલગ-અલગ વસ્તી ધરાવતાં શહેરો માટે જુદી કેટેગરી
ડો. પટેલે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે દેશભરની અલગ-અલગ અર્બન લોકલ બોડીઝ એટલે કે શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ આ સર્વેક્ષણમાં ભાગ લે છે. શહેરોની વસ્તી અને કેટેગરી પ્રમાણે મૂલ્યાંકનની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે 10 લાખથી વધુ વસ્તી ધરાવતાં શહેરો સહિત વિવિધ વસ્તી જૂથોની શહેરી સંસ્થાઓ વચ્ચે નિર્ધારિત માપદંડોના આધારે સ્પર્ધા થાય છે. તેથી માત્ર એકાદ મુદ્દાને આધારે સમગ્ર સર્વેક્ષણની પ્રક્રિયા સામે સવાલો ઊભા કરવા યોગ્ય નથી. કેન્દ્ર સરકારના આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલયના સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણ 2025-26ના માળખામાં પણ કચરાનું વર્ગીકરણ, કલેક્શન અને પરિવહન, ઘન કચરાનું વ્યવસ્થાપન, જાહેર સ્વચ્છતા, સેનિટેશન, ગંદા પાણીનું વ્યવસ્થાપન, સફાઈ કર્મચારીઓની સુખાકારી અને નાગરિકોના પ્રતિસાદ સહિતના 10 મુખ્ય ક્ષેત્રોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
ઈન્દોરના ઉદાહરણ સાથે કોંગ્રેસને આપ્યો જવાબ
ભાજપ પ્રવક્તાએ સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણના પરિણામોનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું હતું કે ભૂતકાળમાં ઇન્દોરને પણ દેશના સૌથી સ્વચ્છ શહેર તરીકે પ્રથમ સ્થાન મળ્યું હતું. સ્વચ્છતા ક્ષેત્રે શહેરો વચ્ચે સ્પર્ધા થાય છે અને જે શહેરો વિવિધ માપદંડોમાં સારું પ્રદર્શન કરે છે તેમને રેન્કિંગમાં સ્થાન મળે છે. તેમણે કોંગ્રેસ પર નિશાન સાધતાં કહ્યું હતું કે દરેક બાબતમાં ખામી શોધવી અને વિરોધ કરવો એ કોંગ્રેસની માનસિકતા બની ચૂકી છે. કોંગ્રેસના નેતાઓએ બિનજરૂરી વિવાદ ઊભો કરવાને બદલે સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણની વાસ્તવિક પદ્ધતિ સમજવી જોઈએ.
રાજકીય નિવેદનોથી સ્વચ્છતાનો મુદ્દો વધુ ગરમાયો
સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણને લઈને કોંગ્રેસ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા સવાલો અને ભાજપના પ્રદેશ પ્રવક્તાના આક્રમક જવાબ બાદ ગુજરાતનું રાજકીય વાતાવરણ ગરમાયું છે. એક તરફ કોંગ્રેસ સર્વેક્ષણની પ્રક્રિયા અને તેની પારદર્શિતા અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવી રહી છે, તો બીજી તરફ ભાજપનું કહેવું છે કે સર્વેક્ષણ નિર્ધારિત માપદંડો અને અલગ-અલગ પરિમાણોના આધારે થાય છે. હવે આ મુદ્દે કોંગ્રેસ તરફથી ડો. અનિલ પટેલના નિવેદનનો શું જવાબ આપવામાં આવે છે તેના પર રાજકીય વર્તુળોની નજર રહેશે. જોકે, રાજકીય નિવેદનબાજીથી અલગ રહીને શહેરોની સ્વચ્છતા વ્યવસ્થામાં વાસ્તવિક સુધારો થાય અને નાગરિકોને તેનો સીધો લાભ મળે તે સૌથી મહત્વનો મુદ્દો છે.