Category : Health

World Stroke Day: સ્ટ્રોકના લક્ષણો દેખાય પછી દરેક મિનિટ કિંમતી હોય છે, વિલંબ જીવન માટે જોખમી બની શકે છે.

સ્ટ્રોક એક ગંભીર તબીબી કટોકટી છે, અને સારવાર શરૂ કરવામાં થોડો વિલંબ પણ દર્દીના જીવનને જોખમમાં મૂકી શકે છે. મગજને લોહી અને ઓક્સિજન પહોંચાડતી રક્તવાહિનીમાં અવરોધ અથવા ભંગાણને કારણે સ્ટ્રોક થાય છે. આનાથી ઓક્સિજનનો પુરવઠો અપૂરતો થાય છે અને મગજના કોષો ઝડપથી મૃત્યુ પામે છે. સર એચ.એન. રિલાયન્સ ફાઉન્ડેશન હોસ્પિટલ, મુંબઈના ન્યુરોઇન્ટરવેન્શનલ સર્જરીના ડિરેક્ટર ડૉ. વિપુલ ગુપ્તા કહે છે કે જો સમયસર સારવાર ન મળે તો દર્દીને કાયમી લકવો, બોલવામાં અને સમજવામાં મુશ્કેલી, ચાલવામાં મુશ્કેલી અથવા મૃત્યુનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

વિશ્વ સ્ટ્રોક દિવસ દર વર્ષે 29 ઓક્ટોબરે ઉજવવામાં આવે છે. તેનો હેતુ સ્ટ્રોકના લક્ષણો, સમયસર સારવાર અને નિવારક પગલાં વિશે જાગૃતિ લાવવાનો છે.

સ્ટ્રોક એક ગંભીર તબીબી કટોકટી છે, અને સારવાર શરૂ કરવામાં થોડો વિલંબ પણ દર્દીના જીવનને જોખમમાં મૂકી શકે છે. મગજને લોહી અને ઓક્સિજન પહોંચાડતી રક્તવાહિનીમાં અવરોધ અથવા ભંગાણને કારણે સ્ટ્રોક થાય છે. આનાથી ઓક્સિજનનો પુરવઠો અપૂરતો થાય છે, અને મગજના કોષો ઝડપથી મૃત્યુ પામે છે. સર એચ.એન. રિલાયન્સ ફાઉન્ડેશન હોસ્પિટલ, મુંબઈના ન્યુરોઇન્ટરવેન્શનલ સર્જરીના ડિરેક્ટર ડૉ. વિપુલ ગુપ્તા કહે છે કે જો સમયસર સારવાર ન મળે તો દર્દીને કાયમી લકવો, બોલવામાં અને સમજવામાં સમસ્યા, ચાલવામાં મુશ્કેલી અથવા મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.

વિશ્વ સ્ટ્રોક દિવસ દર વર્ષે 29 ઓક્ટોબરે ઉજવવામાં આવે છે. તેનો હેતુ સ્ટ્રોકના લક્ષણો, સમયસર સારવાર અને નિવારક પગલાં વિશે જાગૃતિ લાવવાનો છે.

સ્ટ્રોકને ઓળખવાની રીત શું છે? બી.ઇ. એફ.એ.એસ.ટી.

બી. સંતુલન: અચાનક સંતુલન ગુમાવવું, ધ્રુજારી આવવી, અથવા ચાલવામાં મુશ્કેલી.

ઇ આંખો: અચાનક ઝાંખી દ્રષ્ટિ, બેવડી દ્રષ્ટિ, અથવા દ્રષ્ટિ ગુમાવવી.

એફ ચહેરો: હસતી વખતે ચહેરાની એક બાજુ ઝૂકી જવું અથવા બંને બાજુ સમાન હલનચલનનો અભાવ.

A હાથ: એક હાથ કે પગમાં અચાનક નબળાઈ અથવા નિષ્ક્રિયતા આવે છે.

S વાણી: બોલવામાં મુશ્કેલી, અસ્પષ્ટ વાણી, અથવા અન્યને સમજવામાં મુશ્કેલી.

T સમય: તાત્કાલિક તબીબી સહાય મેળવો.

ક્યારેક લક્ષણો થોડીવારમાં ઓછા થઈ જાય છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે ભય ટળી ગયો છે. આ ક્ષણિક ઇસ્કેમિક હુમલો (TIA) હોઈ શકે છે, જેને મોટા સ્ટ્રોકની ચેતવણી ચિહ્ન માનવામાં આવે છે. આવા કિસ્સાઓમાં, તાત્કાલિક તબીબી સહાય જરૂરી છે.

લક્ષણો દેખાય ત્યારે શું કરવું અને શું ન કરવું?

સ્ટ્રોકના લક્ષણો દેખાય કે તરત જ, એમ્બ્યુલન્સ અથવા કટોકટી તબીબી સહાય મેળવો અને દર્દીને સ્ટ્રોક સારવાર સુવિધાઓ ધરાવતી હોસ્પિટલમાં લઈ જાઓ. લક્ષણો ક્યારે પ્રથમ દેખાયા તે સમય અથવા દર્દી છેલ્લી વખત સામાન્ય સ્થિતિમાં હતો તે સમયની નોંધ લો. આ માહિતી ડોકટરોને સારવારના નિર્ણયો લેવામાં મદદ કરે છે.

દર્દીને તેમના સ્વસ્થ થવાની રાહ જોશો નહીં. તેમને ખોરાક, પાણી અથવા કોઈપણ દવા આપશો નહીં, કારણ કે સ્ટ્રોક દરમિયાન ગળી જવાની ક્ષમતા પર અસર થઈ શકે છે. એસ્પિરિન જેવી દવાઓ પણ ડોકટરની સલાહ વિના આપવી જોઈએ નહીં, કારણ કે સ્ટ્રોક મગજમાં લોહી ગંઠાવા અને રક્તસ્રાવને કારણે થઈ શકે છે. બંને સ્થિતિઓ માટે સારવાર અલગ અલગ છે.

આધુનિક ટેકનોલોજીઓએ સારવારના વિકલ્પોનો વિસ્તાર કર્યો છે.

તબીબી વિજ્ઞાને સ્ટ્રોકની સારવારમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. હવે, ઘણા દર્દીઓમાં, વહેલા નિદાન અને યોગ્ય સારવાર મગજના નુકસાનને મર્યાદિત કરવામાં અને સ્વસ્થ થવાની શક્યતાઓને સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે.

ગંઠાઈ જતી દવાઓ: ઇસ્કેમિક સ્ટ્રોક માટે અલ્ટેપ્લેસ અને ટેનેક્ટેપ્લેસ જેવી દવાઓનો ઉપયોગ કરી શકાય છે, એટલે કે, લોહીના ગંઠાવાને કારણે થતા સ્ટ્રોક. યોગ્ય દર્દીઓમાં સારવાર સામાન્ય રીતે લક્ષણો શરૂ થયાના સાડા ચાર કલાકની અંદર શરૂ થાય છે. આ માટે મગજની ઇમેજિંગ અને દર્દીની તબીબી સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.

યાંત્રિક થ્રોમ્બેક્ટોમી: જ્યારે મગજની મોટી રક્ત વાહિનીમાં ગંઠાઈ જાય છે, ત્યારે કેટલાક દર્દીઓમાં યાંત્રિક થ્રોમ્બેક્ટોમી કરી શકાય છે. આ પ્રક્રિયામાં કેથેટરનો ઉપયોગ કરીને રક્ત વાહિનીમાં પ્રવેશ કરવો અને રક્ત પ્રવાહને સુધારવા માટે વિશિષ્ટ સાધન વડે ગંઠાઈને દૂર કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

મગજની ઇમેજિંગ: સીટી એન્જીયોગ્રાફી, સીટી પરફ્યુઝન અને એમઆરઆઈ જેવા પરીક્ષણો રક્ત વાહિનીમાં અવરોધ, મગજને નુકસાન અને બચાવી શકાય તેવા પેશીઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે. આ ડોકટરોને નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે કે કયા દર્દીને કયા પ્રકારની સારવારથી સૌથી વધુ ફાયદો થવાની શક્યતા છે.

મગજમાં રક્તસ્ત્રાવ થાય તો પણ સમયસર સારવાર જરૂરી છે.

દરેક સ્ટ્રોક લોહીના ગંઠાવાને કારણે થતો નથી. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, મગજની રક્તવાહિની ફાટી જવાથી અથવા મગજના એન્યુરિઝમને કારણે રક્તસ્ત્રાવ થાય છે. આવા દર્દીઓમાં, બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવું, જરૂર પડે તો લોહી પાતળું કરતી દવાઓની અસરોને ઉલટાવી દેવી અને સમયસર ન્યુરોસર્જિકલ અથવા એન્ડોવાસ્ક્યુલર સારવાર મહત્વપૂર્ણ હોઈ શકે છે.

સ્ટ્રોકને રોકવા માટે તમે શું કરી શકો છો?

સ્ટ્રોકનું જોખમ ઘટાડવા માટે, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ અને કોલેસ્ટ્રોલને નિયંત્રિત કરવું મહત્વપૂર્ણ છે. ધૂમ્રપાન અને તમાકુ ટાળો, નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં વ્યસ્ત રહો, સંતુલિત આહાર લો અને હૃદય સંબંધિત રોગો માટે સમયસર સારવાર લો. નિયમિત આરોગ્ય તપાસ ઘણા જોખમી પરિબળોને વહેલા ઓળખવામાં મદદ કરી શકે છે.