Garuda Purana: દીકરીઓ શા માટે માતા-પિતાને મુખાગ્નિ નથી આપતી? જાણો શાસ્ત્રોનું રહસ્ય અને વાસ્તવિકતા

By: Nation Gujarat Team
17 Aug, 2026

તમે પણ ક્યારેક ને ક્યારેક કોઈના અંતિમ સંસ્કારમાં ચોક્કસ ગયા હશો. ત્યાં તમે જોયું હશે કે મૃત વ્યક્તિની ચિતાને મુખાગ્નિ તેના પરિવારના સભ્યો આપે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય નોંધ્યું છે કે આ કાર્ય મોટે ભાગે કોઈ પુરુષ દ્વારા જ કરવામાં આવે છે? મૃત વ્યક્તિનું એકમાત્ર સંતાન દીકરી જ કેમ ન હોય, છતાં પણ તેને આ અધિકારથી દૂર રાખવામાં આવે છે અને પરિવારના કોઈ અન્ય પુરુષને આ જવાબદારી સોંપી દેવામાં આવે છે.

આ બાબતને લઈને લોકોના મનમાં વારંવાર પ્રશ્ન થાય છે કે આની પાછળ ધાર્મિક કારણો શું છે. આપણા ધર્મગ્રંથો, ખાસ કરીને ગરુડ પુરાણમાં આ અંગે વિસ્તૃત ઉલ્લેખ મળે છે. સનાતન ધર્મમાં દીકરીને દેવીનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે અને તેનું અપમાન કે તેની સાથે હિંસા અધર્મ ગણાય છે. તેવામાં એ સવાલ થવો સ્વાભાવિક છે કે જ્યારે દીકરી આટલી પૂજનીય છે, તો તેને મુખાગ્નિ આપવાથી કેમ રોકવામાં આવે છે?

શા માટે દીકરી માતા-પિતાની ચિતાને અગ્નિ નથી આપતી? ગરુડ પુરાણ અનુસાર, અંતિમ સંસ્કારની વિધિઓ મુખ્યત્વે પુત્ર દ્વારા સંપન્ન કરવામાં આવે છે, જેને મોક્ષ અને સ્વર્ગની પ્રાપ્તિમાં સહાયક માનવામાં આવે છે. જોકે, એવું પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે આ ક્રિયાઓનો અધિકાર માત્ર પુત્ર પૂરતો જ સીમિત નથી.

ગરુડ પુરાણમાં વર્ણવેલા ભગવાન વિષ્ણુ અને ગરુડજીના સંવાદ અનુસાર, મૃત વ્યક્તિનો પુત્ર, પૌત્ર, ભાઈ, ભાઈનું સંતાન અથવા તે જ કુળ, ગોત્ર કે પરિવારનો કોઈ પુરુષ સભ્ય અંતિમ સંસ્કાર કરવાનો અધિકારી બને છે. જો આ તમામમાંથી કોઈ ઉપલબ્ધ ન હોય, તો પરિવારના અન્ય સંતાનો પણ આ ફરજ નિભાવી શકે છે. વિશેષ સંજોગોમાં, જ્યારે પરિવારમાં કોઈ પણ પુરુષ સભ્ય હાજર ન હોય, ત્યારે સ્ત્રીને પણ અંતિમ સંસ્કાર કરવાની મંજૂરી અને અધિકાર આપવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત જો કોઈ વ્યક્તિનું કોઈ પણ સગું-સંબંધી ન હોય, તો તે વિસ્તારના શાસક કે રાજાને તેના અંતિમ સંસ્કાર કરવાનો અધિકાર મળે છે.

કેટલાક ધર્મશાસ્ત્રોમાં એવો પણ ઉલ્લેખ છે કે પ્રાચીન માન્યતાઓ અનુસાર સ્ત્રીઓનો સ્મશાનમાં પ્રવેશ વર્જિત માનવામાં આવતો હતો. જોકે, આ પરંપરાઓ સમય અને સમાજ અનુસાર બદલાતી રહી છે. આ વિષય આસ્થા, પરંપરા અને વ્યક્તિગત વિચારો સાથે જોડાયેલો છે. આજના સમયમાં ઘણા પરિવારો આ જૂની માન્યતાઓને બદલીને દીકરીઓને પણ અંતિમ સંસ્કારનો સમાન અધિકાર આપી રહ્યા છે.

વંશ અને ગોત્રની વ્યવસ્થા: ગરુડ પુરાણ અનુસાર લગ્ન પછી દીકરીનું ગોત્ર બદલાઈ જાય છે. તે બીજા પરિવાર (સાસરી) નો હિસ્સો બની જાય છે અને તે ગોત્રના પિતૃઓની જવાબદારી સંભાળે છે. તે પોતાના પિયરના ગોત્રથી અલગ થઈ જતી હોવાથી જૂના જમાનામાં તેને પિયરમાં મુખાગ્નિ આપવાનો અધિકાર અપાતો નહોતો.

શું આજના સમયમાં દીકરીઓ મુખાગ્નિ આપી શકે છે? આધુનિક સમાજ: આજના યુગમાં દીકરીઓ દરેક જવાબદારી ખભેથી ખભા મિલાવીને નિભાવી રહી છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં એકમાત્ર દીકરીઓએ અથવા પુત્રોની ગેરહાજરીમાં દીકરીઓએ શાસ્ત્રોક્ત વિધિ-વિધાન સાથે માતા-પિતાના અંતિમ સંસ્કાર કર્યા છે, જેને સમાજ અને વિદ્વાન પંડિતોએ પણ સહર્ષ સ્વીકાર્યા છે.

Disclaimer: આ જ્યોતિષીય ગણતરીઓ અને માન્યતાઓ પર આધારિત છે. nationgujarat.com આની જવાબદારી સ્વીકારતું નથી કે તેને સમર્થન આપતું નથી. કોઈપણ માહિતી અથવા ધારણા લાગુ કરતાં પહેલાં, સંબંધિત નિષ્ણાતની સલાહ લો.


Related Posts

Load more
Follow Us

Live Cricket Score