ઘરેલુ સિલિન્ડરના ભાવમાં 60 રૂપિયાનો વધારો

ઘરેલુ સિલિન્ડરના ભાવમાં 60 રૂપિયાનો વધારો

કેન્દ્ર સરકારે ઘરેલુ ગેસ સિલિન્ડર 60 રૂપિયા મોંઘો કર્યો છે. ન્યૂઝ એજન્સી ANIએ સૂત્રોને ટાંકીને જણાવ્યું કે દિલ્હીમાં 14.2 કિલોગ્રામનો LPG ગેસ હવે 913 રૂપિયામાં મળશે. પહેલા તે 853 રૂપિયાનો હતો. જ્યારે 19 કિલોગ્રામના કોમર્શિયલ સિલિન્ડરમાં 115 રૂપિયાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. તે હવે 1883 રૂપિયામાં મળશે. વધેલી કિંમતો 7 માર્ચથી લાગુ પડશે.

સરકારે ગેસના ભાવમાં વધારો એવા સમયે કર્યો છે જ્યારે અમેરિકા-ઇઝરાયેલ અને ઇરાન યુદ્ધને કારણે દેશમાં ગેસની અછતની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. આ સ્થિતિને જોતા સરકારે ઇમરજન્સી પાવરનો ઉપયોગ કરીને દેશની તમામ ઓઇલ રિફાઇનરી કંપનીઓને એલપીજી ઉત્પાદન વધારવાનો આદેશ આપ્યો છે.

મિડલ ઇસ્ટમાં વધતા તણાવથી ગેસનો પુરવઠો પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આ જ ખતરાને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે આ આદેશ જારી કર્યો. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે હવે રિફાઇનરીઓ પ્રોપેન અને બ્યુટેનનો ઉપયોગ ફક્ત રાંધણ ગેસ બનાવવા માટે કરશે.

સિલિન્ડરની અછત રોકવા માટે સરકારનો આદેશ

તમામ કંપનીઓએ પ્રોપેન અને બ્યુટેનનો સપ્લાય સરકારી તેલ કંપનીઓને કરવો પડશે. સરકારી તેલ કંપનીઓમાં ઇન્ડિયન ઓઇલ (IOC), હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) અને ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL)નો સમાવેશ થાય છે. તેનો હેતુ ગ્રાહકોને ગેસ સિલિન્ડરનો અવિરત પુરવઠો પૂરો પાડવાનો છે.

સપ્લાય સંકટના 2 કારણો

1. ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’નું લગભગ બંધ થવું

ભારત માટે સૌથી મોટો પડકાર ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’નું બંધ થવું છે. આ લગભગ 167 કિમી લાંબો જળમાર્ગ છે, જે ફારસની ખાડીને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. ઈરાન યુદ્ધના કારણે આ રૂટ હવે સુરક્ષિત રહ્યો નથી. ખતરાને જોતા કોઈ પણ તેલ ટેન્કર ત્યાંથી પસાર થઈ રહ્યું નથી.

દુનિયાના કુલ પેટ્રોલિયમનો 20% હિસ્સો અહીંથી પસાર થાય છે. સાઉદી અરબ, ઇરાક અને કુવૈત જેવા દેશો પણ પોતાના નિકાસ માટે આના પર નિર્ભર છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 50% ક્રૂડ ઓઇલ અને 54% એલએનજી આ જ રસ્તેથી મંગાવે છે. ઈરાન પોતે આ જ રૂટથી નિકાસ કરે છે.

2. પ્લાન્ટ પર ડ્રોન હુમલાથી LNGનું ઉત્પાદન અટક્યું

ગયા અઠવાડિયે અમેરિકા-ઇઝરાયેલે ઇરાન પર હુમલો કર્યો હતો. તેના જવાબમાં ઇરાને UAE, કતાર, કુવૈત અને સાઉદી જેવા દેશોમાં આવેલા અમેરિકી ઠેકાણાઓ અને બંદરોને નિશાન બનાવ્યા છે.

ઇરાનના ડ્રોન હુમલા બાદ ભારતને ગેસ સપ્લાય કરનાર સૌથી મોટા દેશ કતારે પોતાના LNG પ્લાન્ટનું ઉત્પાદન રોકી દીધું છે. આનાથી ભારતમાં ગેસનો પુરવઠો ઘટી ગયો છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતની 40% LNG (લગભગ 2.7 કરોડ ટન વાર્ષિક) કતારથી જ આયાત કરે છે.

CNG કંપનીઓએ સરકારને પત્ર લખ્યો, સંકટની ચેતવણી

ગેસની અછતને ધ્યાનમાં રાખીને ‘એસોસિએશન ઓફ સીજીડી એન્ટિટીઝ’ (ACE) એ સરકારી કંપની ગેલ (GAIL) ને પત્ર લખીને સ્પષ્ટતા માંગી છે. કંપનીઓનું કહેવું છે કે જો કતારથી આવતી સસ્તી ગેસ નહીં મળે, તો તેમને ‘સ્પોટ માર્કેટ’માંથી મોંઘી ગેસ ખરીદવી પડશે.

કિંમતોમાં તફાવત: સ્પોટ માર્કેટમાં ગેસની કિંમત હાલમાં 25 ડોલર પ્રતિ યુનિટ પહોંચી ગઈ છે, જે કોન્ટ્રાક્ટવાળી ગેસ કરતાં બમણાથી પણ વધુ છે.
EV માં શિફ્ટ થશે લોકો: કંપનીઓને ડર છે કે જો CNG ના ભાવ વધશે, તો લોકો કાયમી ધોરણે EV તરફ શિફ્ટ થઈ જશે, જેનાથી ગેસ સેક્ટરને નુકસાન થશે.

સરકારના આદેશની પ્રાઇવેટ કંપનીઓ પર અસર

સરકારના આ નિર્ણયની સીધી અસર પ્રાઈવેટ સેક્ટરની કંપનીઓ, ખાસ કરીને રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (RIL) પર પડી શકે છે. પ્રોપેન અને બ્યુટેનના ડાયવર્ઝનથી આલ્કાઇલેટ્સના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થશે, જેનો ઉપયોગ પેટ્રોલની ગ્રેડિંગ સુધારવા માટે થાય છે.

નિષ્ણાતો અને ટ્રેડ સોર્સિસનું કહેવું છે કે પ્રોપેન અને બ્યુટેનને પેટ્રોકેમિકલને બદલે LPG બનાવવામાં ઉપયોગ કરવાથી કંપનીઓના માર્જિન પર અસર પડશે. પોલીપ્રોપીલીન અને આલ્કાઇલેટ્સ જેવા પેટ્રોકેમિકલ પ્રોડક્ટ્સ LPGની સરખામણીમાં સારી કિંમતે વેચાય છે.

રાહતની વાત: ભારત એકલા હોર્મુઝ રૂટના ભરોસે નથી

પરિસ્થિતિ પડકારજનક છે, પરંતુ સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ગભરાવાની જરૂર નથી:

રશિયા પર નિર્ભરતા: ભારત હવે તેની જરૂરિયાતનું 20% ક્રૂડ ઓઇલ રશિયા પાસેથી મંગાવી રહ્યું છે (ફેબ્રુઆરીમાં 10.4 લાખ બેરલ પ્રતિદિન), જે હોર્મુઝ રૂટ પરની નિર્ભરતા ઘટાડે છે.

પૂરતો ભંડાર: સૂત્રો અનુસાર, દેશ પાસે હાલમાં પેટ્રોલિયમ અને LPGનો પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે. MRPL જેવી રિફાઇનરીઓ બંધ થવાના સમાચાર માત્ર અફવા છે.

નોલેજ બોક્સ:

1. એસેન્શિયલ કોમોડિટી એક્ટ 1955 શું છે

સરકારે આ આદેશ આવશ્યક વસ્તુ અધિનિયમ એટલે કે એસેન્શિયલ કોમોડિટી એક્ટ 1955 (ESMA) હેઠળ મળેલી સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને જારી કર્યો છે. આ પહેલા સરકારે યુક્રેન યુદ્ધ પછી તેલ ક્ષેત્રમાં ESMAના નિયમો લાગુ કર્યા હતા. ત્યારે રિફાઇનિંગ કંપનીઓને કહેવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ દેશમાં ઇંધણની અછત ન થવા દે અને તેને બહાર નિકાસ ન કરે, કારણ કે તે સમયે ભારે માર્જિન મળવાને કારણે તેલ બહાર વેચવું ખૂબ ફાયદાકારક સોદો બની ગયો હતો.

2. પ્રોપેન-બ્યુટેન અને LNGના ઉપયોગો જાણો