હિન્દુ ધર્મમાં એકાદશી તિથિનું વિશેષ મહત્વ છે. આ દિવસ ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત છે. દર મહિને બે એકાદશી હોય છે, એક કૃષ્ણ પક્ષ (અંધારા પક્ષ) માં અને બીજી શુક્લ પક્ષ (તેજસ્વી પક્ષ) માં. આ દિવસે ભક્તો ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરે છે અને ઉપવાસ કરે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, એકાદશી વ્રત રાખવાથી જીવનની મુશ્કેલીઓ ઓછી થાય છે અને ભગવાન વિષ્ણુના આશીર્વાદ મળે છે. 2026નું વર્ષ હવે તેના અંતિમ તબક્કામાં છે, અને ફક્ત ત્રણ એકાદશી બાકી છે. આમાં દેવઉઠની એકાદશી, ઉત્પન્ન એકાદશી અને મોક્ષદા એકાદશીનો સમાવેશ થાય છે. નોંધપાત્ર રીતે, ગીતા જયંતિ પણ મોક્ષદા એકાદશીના દિવસે ઉજવવામાં આવશે. તો, ચાલો જાણીએ કે આ ત્રણ એકાદશી ક્યારે પડે છે, તેમની પૂજા અને પારણાનો સમય શું હશે અને તેમનું ધાર્મિક મહત્વ શું છે.
નવેમ્બર 20, 2026 (શુક્રવાર) – દેવુથની (દેવોથન) એકાદશી (શુક્લ પક્ષ, કારતક મહિનો)
ડિસેમ્બર 4, 2026 (શુક્રવાર) – ઉત્પન્ના એકાદશી (કૃષ્ણ પક્ષ, માર્ગશીર્ષ મહિનો)
ડિસેમ્બર 20, 2026 (રવિવાર) – મોક્ષદા એકાદશી (શુક્લ પક્ષ, માર્ગશીર્ષ મહિનો)
દેવુથની એકાદશીને પ્રબોધિની અથવા ઉત્થાન એકાદશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ૨૦૨૬ માં, સ્માર્ત પરંપરા અનુસાર, આ વ્રત શુક્રવાર, ૨૦ નવેમ્બરના રોજ રાખવામાં આવશે. વૈષ્ણવ સંપ્રદાયના લોકો ૨૧ નવેમ્બર, શનિવારના રોજ દેવુથણી એકાદશી ઉજવશે.
એકાદશી તિથિ શરૂ થાય છે: ૨૦ નવેમ્બર, ૨૦૨૬, સવારે ૭:૧૫ વાગ્યે
એકાદશી તિથિ સમાપ્ત થાય છે: ૨૧ નવેમ્બર, ૨૦૨૬, સવારે ૬:૩૧ વાગ્યે
વ્રત ભંગ: ૨૧ નવેમ્બર, બપોરે ૧:૧૧ વાગ્યે અને ૩:૧૮ વાગ્યે
દેવુથણી એકાદશીનું મહત્વ
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, દેવુથણી એકાદશીના દિવસે, ભગવાન વિષ્ણુ તેમની ચાર મહિનાની યોગિક નિદ્રામાંથી જાગે છે, જે ચાતુર્માસનો અંત દર્શાવે છે. આ દિવસે લગ્ન અને અન્ય શુભ વિધિઓની શરૂઆત થાય છે. ઘણી જગ્યાએ, દેવુથણી એકાદશીના દિવસે તુલસી વિવાહ પણ કરવામાં આવે છે.
ઉત્પન્ન એકાદશી ૨૦૨૬ ક્યારે છે?
૨૦૨૬ માં, ઉત્પન્ન એકાદશીનું વ્રત શુક્રવાર, ૪ ડિસેમ્બરના રોજ મનાવવામાં આવશે. માર્ગશીર્ષ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ દરમિયાન આવતી આ એકાદશીનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્વ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે દેવી એકાદશી આ દિવસે પ્રગટ થયા હતા.
એકાદશી તિથિ શરૂ થાય છે: ૩ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬, રાત્રે ૧૧:૦૩ વાગ્યે
એકાદશી તિથિ સમાપ્ત થાય છે: ૪ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬, રાત્રે ૧૧:૪૪ વાગ્યે
વ્રત ભંગ: શનિવાર, ૫ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬, સવારે ૬:૫૯ થી ૯:૦૪ વાગ્યે
દ્વાદશી તિથિ સમાપ્ત થાય છે: ૬ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬, રાત્રે ૧૨:૫૧ વાગ્યે
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, દેવી એકાદશી માર્ગશીર્ષ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ (અંધારા પખવાડિયા) ની એકાદશીના રોજ પ્રગટ થયા હતા. દેવી એકાદશીને ભગવાન વિષ્ણુની શક્તિ માનવામાં આવે છે, તેથી આ તિથિને ઉત્પન્ના એકાદશી કહેવામાં આવે છે. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, ભગવાન વિષ્ણુએ આ દિવસે મૂર નામના રાક્ષસનો વધ કર્યો હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે ઉત્પન્ના એકાદશીનું વ્રત રાખવાથી વ્યક્તિના ભૂતકાળ અને વર્તમાન જીવનના પાપોનો નાશ થાય છે, જેનાથી અંતે મોક્ષ મળે છે. તે બધી એકાદશીઓમાં સૌથી ખાસ માનવામાં આવે છે અને તેને આદિ એકાદશી પણ માનવામાં આવે છે.
૨૦૨૬ની છેલ્લી એકાદશી મોક્ષદા એકાદશી હશે. આ વ્રત ૨૦ ડિસેમ્બર, રવિવારના રોજ મનાવવામાં આવશે. નોંધપાત્ર રીતે, આ દિવસે ગીતા જયંતિ પણ ઉજવવામાં આવશે, જે આ એકાદશીના ધાર્મિક મહત્વને વધુ વધારશે.
એકાદશી તિથિ શરૂ થાય છે: ૧૯ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬, રાત્રે ૧૦:૦૯ વાગ્યે
એકાદશી તિથિ સમાપ્ત થાય છે: ૨૦ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬, રાત્રે ૮:૧૫ વાગ્યે
વ્રત વિરામ: સોમવાર, ૨૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, માર્ગશીર્ષ મહિનાના શુદ્ધ પખવાડિયાની એકાદશીના દિવસે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે કુરુક્ષેત્રમાં અર્જુનને ભગવદ ગીતાનો ઉપદેશ આપ્યો હતો. આ કારણોસર, આ દિવસે ગીતા જયંતિ પણ ઉજવવામાં આવે છે. મોક્ષદા એકાદશીને મુક્તિદાતા એકાદશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે ઉપવાસ અને પૂજા કરવાથી મોક્ષ મળે છે. તે પૂર્વજોના પાપોનું પણ નિવારણ કરે છે અને તેમને મોક્ષ આપે છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ અને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની પૂજા વિધિઓ સાથે કરવામાં આવે છે.