દુનિયામાં 95 પ્રકારની ધાતુઓ છે, પણ સોનું અને ચાંદી આટલા મોંઘા કેમ છે?

દુનિયામાં 95 પ્રકારની ધાતુઓ છે, પણ સોનું અને ચાંદી આટલા મોંઘા કેમ છે?

વિજ્ઞાન મુજબ, વિશ્વભરમાં લગભગ 95 પ્રકારની ધાતુઓ જોવા મળે છે, જેમાં લોખંડ, તાંબુ, એલ્યુમિનિયમ અને ઝીંક જેવી ઘણી ઉપયોગી સામગ્રીનો સમાવેશ થાય છે. પરંતુ જ્યારે સંપત્તિ, રોકાણ અથવા ઘરેણાંની વાત આવે છે, ત્યારે સૌપ્રથમ સોનું અને ચાંદી ધ્યાનમાં આવે છે. આપણા પુલ અને ઘરો બનાવવા માટે વપરાતું લોખંડ નજીવી કિંમતે કેમ મળે છે, જ્યારે પીળા સોનાનો એક નાનો ટુકડો લાખોમાં વેચાય છે? આ ફક્ત દેખાડો કરવા માટે નથી, પરંતુ તેની પાછળ નક્કર વૈજ્ઞાનિક અને આર્થિક કારણો છે.

સોનું અને ચાંદી આટલું મોંઘું કેમ છે?

કોઈપણ વસ્તુની કિંમત તેની ઉપલબ્ધતા પર આધાર રાખે છે. પૃથ્વીના પોપડામાં લોખંડ અને એલ્યુમિનિયમ વિપુલ પ્રમાણમાં હોય છે, જેના કારણે તે સસ્તું બને છે. બીજી બાજુ, સોનું અને ચાંદી ખૂબ જ દુર્લભ છે. વિશ્વમાં અત્યાર સુધી ખોદવામાં આવેલું બધું સોનું ફક્ત ત્રણ ઓલિમ્પિક સ્વિમિંગ પુલ ભરી શકે છે. તેની અછત તેની સૌથી મોટી તાકાત છે. જો સોનું શેરીમાં પથ્થર જેટલું સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોત, તો તે અમૂલ્ય હોત. તેની મર્યાદિત માત્રા તેને મોંઘી અને ખાસ બનાવે છે.

આ સૌથી મોટું કારણ છે
સોનાની સૌથી મહત્વપૂર્ણ લાક્ષણિકતા એ છે કે તે એક ઉમદા ધાતુ છે. મતલબ કે, તે હવા, પાણી કે ભેજ સાથે પ્રતિક્રિયા આપતું નથી. બહાર રાખવાથી લોખંડ કાટ લાગશે, તાંબુ લીલું થઈ જશે, અને ચાંદી સમય જતાં ઝાંખી પડી જશે (પરંતુ તેને સાફ કરી શકાય છે), પરંતુ સોનું હજારો વર્ષો સુધી ચમકતું રહેશે. 3,000 વર્ષ પહેલાં ઇજિપ્તના પિરામિડમાં સંગ્રહિત સોનું આજે પણ એટલું જ ચમકતું રહે છે. આ ટકાઉપણું તેને સલામત રોકાણ બનાવે છે, કારણ કે તે ક્યારેય નાશ પામતું નથી.

ચલણ તરીકે ઉપયોગ
સદીઓથી, માનવ સંસ્કૃતિએ સોના અને ચાંદીનો ઉપયોગ ચલણ તરીકે કર્યો છે. પ્રાચીન સમયમાં, જ્યારે કાગળનું ચલણ અસ્તિત્વમાં નહોતું, ત્યારે સોનાના સિક્કા વિનિમયનું એકમાત્ર સાધન હતા. આજે પણ, વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકો (જેમ કે ભારતની RBI) તેમના ખજાનામાં સોનાનો ભંડાર રાખે છે. સોનું “કટોકટી સાથી” તરીકે ઓળખાય છે. જ્યારે શેરબજાર ઘટે છે અથવા યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિઓ ઊભી થાય છે, ત્યારે ડોલર કે રૂપિયો નબળો પડી શકે છે, પરંતુ સોનાની કિંમત ઘણીવાર વધે છે. રોકાણકારોના આ વિશ્વાસે તેને સદીઓથી મોંઘુ રાખ્યું છે.

ઔદ્યોગિક માંગ પણ એક કારણ છે
તેના ઊંચા ભાવનું બીજું કારણ તેનો વધતો ઔદ્યોગિક ઉપયોગ છે. ચાંદી વિશ્વનો શ્રેષ્ઠ વિદ્યુત વાહક છે. તમારા સ્માર્ટફોન, સોલાર પેનલ્સ, સેટેલાઇટ્સ અને હાઇ-ટેક ગેજેટ્સમાં ચાંદી અને સોનાનો ઉપયોગ થાય છે. જેમ જેમ ટેકનોલોજીની માંગ વધે છે અને આ ધાતુઓની ખાણો મર્યાદિત થાય છે, તેમ તેમ માંગ અને પુરવઠા વચ્ચેનો તફાવત તેમના ભાવને આસમાને પહોંચાડે છે.