SIR 2.0 ની પ્રક્રિયા શું છે? બિહાર વિવાદ બાદ તેમાં કયા ફેરફાર થયા? દરેક ગુજરાતીના કામની વાત

નવી દિલ્હીઃ ચૂંટણી પંચે બિહાર બાદ 12 અન્ય રાજ્યો અને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશમાં મતદાર યાદીમાં વિશેષ સુધારણા ઝુંબેશ એટલે કે એસઆઈઆરની જાહેરાત કરી છે. તેમાં ગુજરાત, મધ્ય પ્રદેશ, પશ્ચિમ બંગાળ અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યો સામેલ છે. એસઆઈઆરની પ્રક્રિયા 4 નવેમ્બરથી શરૂ થશે અને 7 ફેબ્રુઆરી 2026ના અંતિમ મતદાર યાદી જાહેર થવાની સાથે પૂર્ણ થશે.

SIR માટે પ્રિન્ટિંગ અને તાલીમ 28 ઓક્ટોબરથી શરૂ થયું હતું. આ કાર્ય 3 નવેમ્બર સુધી ચાલુ રહેશે. બિહારમાં SIR વિશે પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. તેની આસપાસના વિવાદ બાદ તેમાં કયા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે, અને આ સમયગાળા દરમિયાન સરેરાશ મતદાતાએ શું કરવું પડશે?

ખરેખર, ત્રણ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સહિત 12 રાજ્યોમાં હાથ ધરવામાં આવનાર SIR બિહારથી નોંધપાત્ર રીતે અલગ હશે. સૌથી મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર આધાર કાર્ડને લગતો છે. બિહારમાં SIR દરમિયાન, ઓળખ દસ્તાવેજોની યાદીમાં આધારનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો ન હતો, જેના કારણે તીવ્ર રાજકીય વિવાદ થયો. આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો, અને કોર્ટના નિર્દેશો પર, ચૂંટણી પંચને પાછળથી તેને માન્ય દસ્તાવેજ તરીકે સ્વીકારવાની ફરજ પડી.

બિહારથી કેટલું અલગ હશે આ વખતનું એસઆઈઆર
આ વખતે એસઆઈઆર દરમિયાન મંજૂર કરવામાં આવેલા દસ્તાવેજોનું લિસ્ટ એસઆઈઆર પહેલાથી સામેલ છે. બીજો મોટો ફેરફાર સમય મર્યાદામાં જોવા મળી રહ્યો છે.

બિહારમાં SIRનો પહેલો તબક્કો 27 જૂને શરૂ થયો હતો, અને અંતિમ મતદાર યાદી 1 સપ્ટેમ્બરે પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી. બિહારમાં સમગ્ર SIR પ્રક્રિયામાં લગભગ અઢી મહિનાનો સમય લાગ્યો હતો. આ વખતે, SIRનો પહેલો તબક્કો 4 નવેમ્બરે શરૂ થાય છે, અને મતદાર યાદી 7 ફેબ્રુઆરીએ પ્રકાશિત થવાનું છે. આનો અર્થ એ થયો કે SIR પ્રક્રિયા ત્રણ મહિનાથી વધુ ચાલશે.

બિહાર SIR ને 2003 પછી મતદાર યાદીમાં જેમના નામ સામેલ હતા તેવા તમામ મતદારો પાસેથી દસ્તાવેજોની જરૂર હતી. આ વખતે, કોલમ બનાવવામાં આવ્યા છે જેથી જો પિતાનું નામ અંતિમ SIRમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું હોય, તો વ્યક્તિનું નામ કોઈપણ દસ્તાવેજો વિના સ્વીકારવામાં આવશે.

એક ફેરફાર તે પણ થયો છે કે પાછલા એસઆઈઆરના સમયે કોઈ અન્ય રાજ્યમાં રહેતી વ્યક્તિના સંબંધી કે પુત્રએ પણ બીજા કોઈ રાજ્યમાં દસ્તાવેજ આપવા પડશે નહીં. બિહાર એસઆઈઆરમાં આ નહોતું.

એન્યુમરેશન ફોર્મની સાથે આ વખતે એસઆઈઆરમાં વોટર લિસ્ટમાં નામ સામેલ કરાવવા માટે ફોર્મ 6 પણ ભરી શકાશે. બિહારમાં આ સુવિધા નહોતી. ત્યાં એસઆઈઆરના બીજા તબક્કામાં ફોર્મ 6 સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું.

બીજા તબક્કામાં પણ ફેરફાર
એસઆઈઆરનો બીજો તબક્કો બિહારથી અલગ હશે. 12 રાજ્યો અને એક કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશમાં એસઆઈઆરનો બીજો તબક્કો દાવા અને વિરોધનો હશે. આ વખતે તે બધાને નોટિસ આપવામાં આવશે, જેનું નામ મતદાર યાદીમાં સામેલ થઈ શક્યું નથી. બધાની સુનાવણી કરવામાં આવશે. બિહારમાં આમ નહોતું. બિહારમાં માત્ર નોટિસ મોકલવામાં આવી હતી, જે લોકો દસ્તાવેજ આપી શક્યા નહોતા.

આ રાજ્યોમાં થશે એસઆઈઆર
બિહાર પછી જે ૧૨ રાજ્યો SIRનું આયોજન કરશે તેમાં ત્રણ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનો સમાવેશ થાય છે: પુડુચેરી, આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ અને લક્ષદ્વીપ. SIRના આ તબક્કામાં ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, છત્તીસગઢ, ગુજરાત, ગોવા, કેરળ, તમિલનાડુ અને પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યોનો સમાવેશ થાય છે. 533,000 બૂથ-સ્તરીય અધિકારીઓ તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે, અને આશરે 7,64,000 રાજકીય પક્ષના કાર્યકરો પણ સક્રિયપણે ભાગ લેશે.

જો તમારું નામ યાદીમાં ન હોય તો કયા દસ્તાવેજો આપવાના રહેશે?

કોઈપણ કેન્દ્ર સરકાર/રાજ્ય સરકાર/પીએસયુના નિયમિત કર્મચારી/પેન્શનરને જારી કરાયેલ કોઈપણ ઓળખ કાર્ડ/પેન્શન ચુકવણી ઓર્ડર
૦૧.૦૭.૧૯૮૭ પહેલા સરકાર/સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ/બેંક/પોસ્ટ ઓફિસ/એલઆઈસી/પીએસયુ દ્વારા ભારતમાં જારી કરાયેલ કોઈપણ ઓળખ કાર્ડ/પ્રમાણપત્ર/દસ્તાવેજ
સક્ષમ અધિકારી દ્વારા જારી કરાયેલ જન્મ પ્રમાણપત્ર.
પાસપોર્ટ
માન્યતા પ્રાપ્ત બોર્ડ/યુનિવર્સિટી દ્વારા જારી કરાયેલ મેટ્રિક/શૈક્ષણિક પ્રમાણપત્ર
સક્ષમ રાજ્ય સત્તાવાળા દ્વારા જારી કરાયેલ કાયમી નિવાસ પ્રમાણપત્ર
વન અધિકાર પ્રમાણપત્ર
ઓબીસી/એસસી/એસટી અથવા સક્ષમ સત્તાવાળા દ્વારા જારી કરાયેલ કોઈપણ જાતિ પ્રમાણપત્ર
રાષ્ટ્રીય નાગરિક રજિસ્ટર (જ્યાં પણ તે હોય)
રાજ્ય/સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ દ્વારા તૈયાર કરાયેલ કુટુંબ રજિસ્ટર
સરકાર દ્વારા કોઈપણ જમીન/મકાન ફાળવણી પ્રમાણપત્ર
આધાર માટે, પત્ર નં. 23/2025-ERS/ભાગ II તારીખ 09.09.2025 દ્વારા જારી કરાયેલ કમિશનના નિર્દેશો લાગુ પડશે, જેનો અર્થ એ છે કે તે વૈકલ્પિક છે.